ویروس موزائیک گوجهفرنگی (Tomato Mosaic Virus – ToMV)
معرفی
ویروس موزائیک گوجهفرنگی یکی از مهمترین ویروسهای گیاهی در سراسر جهان است که خسارت قابلتوجهی به محصول گوجهفرنگی وارد میکند. این ویروس از خانواده Virgaviridae و جنس Tobamovirus است و به دلیل پایداری بسیار بالا در محیط، قابلیت انتشار گستردهای دارد.
گیاهان آلوده به ToMV معمولاً علائمی مانند موزائیکی شدن برگها (ایجاد لکههای سبز روشن و تیره)، تغییر شکل برگ، کوتولگی بوته، کاهش گلدهی و میوهدهی، و لکههای قهوهای روی میوهها را نشان میدهند. این ویروس نهتنها کیفیت میوه را کاهش میدهد، بلکه میتواند باعث کاهش شدید عملکرد مزرعه شود.
انتقال ویروس بیشتر از طریق تماس مکانیکی (مانند دست کارگران، ابزار کشاورزی، قیمها و تماس برگهای آلوده با سالم) صورت میگیرد. به دلیل مقاومت بالای ویروس در بقایای گیاهی و خاک، مدیریت آن دشوار است و نیازمند رعایت بهداشت مزرعه و استفاده از بذر و نشاء سالم میباشد.
عامل بیماری
عامل این بیماری ویروس موزائیک گوجهفرنگی (Tomato mosaic virus – ToMV) است که به جنس Tobamovirus و خانواده Virgaviridae تعلق دارد.
این ویروس دارای RNA تکرشتهای مثبت و کپسید پروتئینی میلهای شکل است و یکی از پایدارترین ویروسهای گیاهی شناخته میشود. ToMV میتواند برای ماهها و حتی سالها در بقایای گیاهی خشک، بذر آلوده و حتی خاک باقی بماند. همین ویژگی سبب شده کنترل آن دشوار باشد.
چرخه بیماری
1. بقا (Survival):
ویروس در بقایای گیاهی، بذر، خاک، قیمهای آلوده و ابزار کشاورزی باقی میماند. همچنین میتواند روی سطوح مختلف مانند دست کارگران یا ظروف کشت پایدار بماند.
2. انتقال (Transmission):
تماس مکانیکی (ابزار هرس، دست آلوده کارگران، تماس برگ به برگ)
بذر آلوده (ویروس میتواند در لایه خارجی بذر یا بهندرت در جنین آن وجود داشته باشد)
آب آبیاری آلوده
ویروس ناقل حشره اختصاصی ندارد، ولی برخی آفات با ایجاد زخم میتوانند شرایط ورود ویروس را تسهیل کنند.
3. آلودگی گیاه (Infection):
پس از ورود ویروس از طریق زخم یا منافذ طبیعی، RNA ویروسی در سلول آزاد شده و تکثیر میشود. ویروس از طریق پلاسمودسمها به سلولهای مجاور و سپس از راه آوند آبکش به کل گیاه منتقل میگردد.
4. بروز علائم (Symptom Expression):
چند روز تا چند هفته بعد از آلودگی، بسته به شرایط محیطی، علائم روی برگها و میوهها ظاهر میشود.
5. انتشار در مزرعه (Spread):
با فعالیتهای زراعی (وجین، قیمگذاری، هرس، برداشت) ویروس بهسرعت به گیاهان سالم منتقل میشود و در مزرعه همهگیر میگردد.
