۱. نقش منیزیم در گیاه
منیزیم یکی از عناصر پرتحرک و ضروری در تغذیه گیاه است. این عنصر:
– مرکز مولکول کلروفیل است، یعنی بدون آن، فتوسنتز مختل میشود.
– فعالکنندهی بیش از ۳۰۰ نوع آنزیم است که در ساخت پروتئین، فتوسنتز و سوختوساز نقش دارند.
– در انتقال قند و نشاسته از برگ به بخشهای ذخیرهای مثل ریشه یا میوهها مشارکت دارد.
– تعادل یونی داخل سلولها را حفظ میکند، بهویژه در حضور پتاسیم و کلسیم.
نکات کشاورزی:
– منیزیم کافی = برگهای سبز تیره، رشد خوب، کیفیت بالا
– منیزیم کم = زردی بین رگبرگی برگهای پایین، کاهش فتوسنتز، میوههای کوچکتر
– در خاکهای اسیدی و سبک، کمبود منیزیم رایج است.
۲. علائم و اثرات کمبود منیزیم
منیزیم پرتحرک است، بنابراین در کمبود آن، گیاه منیزیم را از برگهای پیر به برگهای جوان منتقل میکند:
– زردی بین رگبرگها (کلروز بینرگبرگی)
– سبز ماندن رگبرگها، ولی زرد شدن اطراف آنها
– در موارد شدید: خشک شدن و خالدار شدن برگها
– کاهش رشد و فتوسنتز
گیاهان حساستر: گوجهفرنگی، سیبزمینی، سویا، یونجه، خیار، مرکبات، توتفرنگی
(در توت فرنگی کمبود منیزیم باعث ریزش برگ و کاهش رنگ میوه می شود.)
نکات کشاورزی:
– کمبود منیزیم گاهی با کمبود آهن اشتباه گرفته میشود.
– در خاکهای اسیدی، شنی یا با پتاسیم بالا، کمبود بیشتر است.
– کودهای پتاس بالا میتوانند جذب منیزیم را کاهش دهند.
۳. منابع تأمین منیزیم
کودهای منیزیمدار پرکاربرد:
1. سولفات منیزیم : (MgSO₄) محلولپذیر،جذب مناسب برای محلولپاشی و مصرف خاکی
2. کربنات منیزیم (دولومیت): آهستهرهش، کاربرد در اصلاح خاکهای اسیدی
3. نیترات منیزیم: جذب بالا، مناسب برای آبیاری قطرهای
4. فسفات منیزیم یا ترکیبات آلی منیزیمدار: در کودهای پیشرفته برای جذب بهتر
نکات کشاورزی:
– محلولپاشی با سولفات منیزیم ۲ تا ۵ در هزار مؤثر است.
– استفاده پیشگیرانه در برنامه تغذیهای مهم است.
– نسبت منیزیم به کلسیم و پتاسیم باید متعادل باشد.
۴. رفتار خاکی منیزیم
ویژگیهای منیزیم در خاک:
– بیشتر منیزیم بهصورت Mg²⁺ در محلول یا سطح ذرات رس است.
– منیزیم نسبتاً پرتحرک است، ولی جذب آن آسان نیست.
عوامل مؤثر بر جذب:
1. زیادی پتاسیم و کلسیم: رقابت یونی، کاهش جذب Mg
2. خاک اسیدی: افزایش شستوشو و ازدسترفتن Mg
3. خاکهای سبک: ظرفیت نگهداری پایین
4. مواد آلی پایین: کاهش حفظ و جذب Mg
نکات کشاورزی:
– pH مناسب بین ۶ تا ۷ برای جذب بهتر
– حفظ تعادل K:Ca:Mg مثلاً (3:2:1)
– کوددهی منیزیم باید تقسیطی باشد در خاکهای سبک
۵. منیزیم در مزرعه – از تئوری تا عمل
۱. خاکهای اسیدی:
– در خاکهای با pH پایین(زیر ۶)، منیزیم بهراحتی شسته میشود.
– برای این شرایط، مصرف دولومیت (کربنات منیزیم-کلسیم) به عنوان اصلاحکنندهی خاک توصیه میشود.
– محلولپاشی با سولفات منیزیم در زمان رشد فعال برگها، جذب سریعتری دارد.
۲. خاکهای شنی یا سبک:
– ظرفیت نگهداری پایین دارند، بنابراین کوددهی باید به صورت تقسیطی باشد.
– توصیه میشود منیزیم به شکل محلول در برنامه آبیاری تزریق شود (مثلاً نیترات منیزیم در سیستم قطرهای).
۳. گلخانهها و سیستمهای هیدروپونیک:
– کنترل دقیق سطح Mg در محلول غذایی ضروری است.
– نسبت Mg به Ca و K باید طبق نیاز گیاه حفظ شود؛ مثلاً در گوجهفرنگی گلخانهای نسبت Ca:2 Mg:1 K:3مناسب است.
۴. توتفرنگی (مثال کاربردی):
– گیاهی حساس به کمبود منیزیم، بهویژه در مرحله پر شدن میوه
– در خاکهای اسیدی سنندج، کوددهی با سولفات منیزیم پودری محلولپاشی + پایهای توصیه میشود
– محلولپاشی: ۳ در هزار از ابتدای گلدهی، هر ۱۰ تا ۱۴ روز یکبار (در ترکیب با پتاسیم و کلسیم)
۵. توصیه عمومی بر اساس آزمون خاک:
– اگر میزان منیزیم قابل جذب در خاک کمتر از ۲۵ ppm باشد، کوددهی الزامی است.
– مصرف پایه: ۲۰ تا ۵۰ کیلوگرم سولفات منیزیم در هکتار (بسته به شرایط خاک)
