سیلیسیم
در میان عناصر تغذیه ای گیاه، سیلیسیم اغلب نادیده گرفته میشود، چراکه برخلاف عناصری مانند نیتروژن یا فسفر، به عنوان یک عنصر ضروری برای رشد گیاه شناخته نشده است. با این حال، تحقیقات گسترده در دهه های اخیر نشان داده اند که سیلیسیم یکی از سودمندترین عناصر برای بسیاری از گیاهان زراهی و باغی است و نقش آن در بهبود سلامت، پایداری و عملکرد گیاهان انکار ناپذیر شده است.
سیلیسیم بیش از 25 درصد وزن پوسته زمین را تشکیل میدهد و پس از اکسیژن، دومین عنصر فراوان در طبیعت است. اما فرم قابل جذب آن برای گیاه، یعنی اسید سیلیسیک محلول ( H₄SiO₄)، تنها بخش کوچیکی از سیلیس موجود در خاک را تشکیل میدهد و در بسیاری از خاکها به مقدار محدود یافت میشود. این مسئله، اهمیت استفاده از منابع غنی و قابل جذب سیلیسیم را در تغذیه گیاهی افزایش می دهد. نقش سیلیسیم در گیاه فراتر از یک عنصر ساختاری است. این عنصر با استقرار در دیواره های سلولی، کمک شایانی به استحکام بافت ها و افزایش مقاومت به تنش های زیستی و محیطی می کند. از کاهش خسارت ناشی از آفات و بیماری ها گرفته تا بهبود تحمل گیاه در برابر خشکی، شوری و دمای بالا، سیلیسیم خود را به عنوان یک مدیر تنش طبیعی در کشاورزی معرفی کرده است.
نقشهای اصلی سیلیسیم در گیاه
•تقویت دیواره سلولی: سیلیسیم در دیواره سلولی گیاهان تجمع مییابد و باعث سفتی و استحکام بافتها میشود.
• افزایش مقاومت به تنشها: مانند تنشهای زیستی (آفات و بیماریها) و غیرزیستی (خشکی، شوری، سرما و فلزات سنگین).
• کاهش تبخیر آب: سیلیسیم با تشکیل لایهای در کوتیکول برگ، موجب کاهش تعرق و حفظ آب در شرایط خشکی میشود.
• افزایش بازده فتوسنتز: با بهبود زاویه برگ و پایداری ساختمان برگ، جذب نور بیشتر میشود.
• افزایش جذب عناصر غذایی: بهویژه فسفر، پتاسیم و کلسیم.
علائم کمبود سیلیسیم
-
گیاهان ضعیف، افتاده یا با رشد کم
-
افزایش شدت بیماریهای قارچی مانند بلایت
-
شکنندگی برگ و ساقه
-
کاهش مقاومت به خشکی و شوری
⚠توجه: کمبود سیلیسیم بهندرت به شکل خاصی ظاهر میشود، اما در گیاهان سیلیکوفیل (مثل برنج) کمبود آن کاملاً محسوس است.
منابع تأمین سیلیسیم برای گیاه
رفتار سیلیسیم در خاک
-
بهصورت اسید سیلیسیک محلول (H₄SiO₄) جذب ریشه میشود.
-
در خاکهای اسیدی و سبک، سیلیس محلول معمولا کم است.
-
افزایش ماده آلی و pH خنثی تا کمی قلیایی، در دسترس بودن سیلیس را بهبود میدهد.
کاربرد مزرعهای سیلیسیم
-
محلولپاشی سیلیکات پتاسیم روی برگها برای افزایش مقاومت به قارچها و کاهش خسارت سرما یا گرما.
-
استفاده در خاک برای تقویت ساختار ریشه و افزایش بازده جذب عناصر.
-
در کشت برنج، افزودن کودهای سیلیکاته، عملکرد را بهطور معنیداری افزایش میدهد.
