زنگ قهوهای گندم | یکی از خطرناکترین بیماریهای قارچی مزارع گندم
🔹 معرفی بیماری زنگ قهوهای گندم (Brown Rust of Wheat):
زنگ قهوهای گندم که با نامهای زنگ برگ یا زنگ معمولی گندم نیز شناخته میشود، یکی از رایجترین بیماریهای قارچی گندم در جهان است. این بیماری توسط قارچ Puccinia triticina ایجاد میشود و با ایجاد پوسیدگی و لکههای قهوهای روی برگها، فتوسنتز گیاه را کاهش میدهد و در نتیجه، عملکرد دانه به شدت افت میکند.
زنگ قهوهای اغلب در مراحل پایانی رشد گیاه ظاهر میشود و در صورت مناسب بودن شرایط محیطی (بهویژه رطوبت بالا و دمای ملایم)، میتواند بهسرعت گسترش یابد.
🔹 عامل بیماری زنگ قهوهای گندم و شرایط گسترش
عامل بیماری:
زنگ قهوهای گندم توسط قارچی به نام Puccinia triticina ایجاد میشود. این قارچ دارای چرخه زندگی پیچیدهای است، اما در بیشتر مناطق گندمخیز، تنها مرحله اوردینیوسپور (urediniospore) آن در مزرعه فعال است و از طریق باد گسترش مییابد. این اسپورها میتوانند در مسافتهای طولانی جابجا شده و مناطق جدید را آلوده کنند.
شرایط مساعد برای گسترش:
✅ دمای مناسب: ۱۵ تا ۲۲ درجه سانتیگراد
✅ رطوبت بالا: شبنم طولانی، باران یا آبیاری سنگین
✅ تراکم بالای بوتهها و تهویه ضعیف در مزرعه
✅ کشت مکرر گندم در یک منطقه بدون تناوب زراعی
✅ استفاده از ارقام حساس به بیماری
در این شرایط، اسپورها جوانه زده و از طریق روزنههای برگ وارد گیاه میشوند. بافتهای آلوده بهتدریج لکهدار شده و با ایجاد زنگولههای قهوهای مشخص، علائم بیماری ظاهر میگردد.
🔹 علائم بیماری زنگ قهوهای گندم
علائم زنگ قهوهای معمولاً ابتدا روی برگهای پایینتر ظاهر میشوند و در صورت مناسب بودن شرایط، به سمت برگهای بالایی گسترش مییابند. نشانههای اصلی بیماری عبارتاند از:
🔸 پوسچرهای زنگی قهوهای تا نارنجی:
برجستگیهای کوچک و گرد یا بیضیشکل (به نام اوردینیها) که در سطح فوقانی برگها پدیدار میشوند. این پوسچرها حاوی اسپورهای قارچ هستند و بهراحتی با دست پاک میشوند.
🔸 زرد شدن ناحیه اطراف زنگولهها:
برگها در اطراف زنگولهها دچار رنگپریدگی و زردی میشوند.
🔸 ریزش زودرس برگها:
در آلودگیهای شدید، برگها زودتر از موعد خشک شده و میریزند که این موضوع باعث کاهش شدید فتوسنتز و کاهش عملکرد میشود.
🔸 علائم کمتر رایج:
در صورت گسترش شدید، گاهی زنگولهها روی غلاف برگ، ساقه و حتی خوشه نیز دیده میشوند، اگرچه بیشتر روی برگها متمرکز است.
