مقدمه
روی (Zinc) یکی از عناصر ریزمغذی ضروری برای رشد بهینه گیاهان است که با وجود نیاز کم، نقشهای حیاتی در عملکردهای بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی گیاه دارد. کمبود روی در بسیاری از خاکهای ایران، بهویژه خاکهای آهکی و قلیایی، شایع است و شناخت آن برای هر کشاورز یا متخصص تغذیه گیاه ضروری است.
نقش روی در گیاه
روی در فعالیتهای آنزیمی، سنتز پروتئین و ساختار هورمونهای رشد (مثل اکسین) شرکت دارد. در نبود روی، رشد گیاه بهوضوح مختل شده و عملکرد محصول کاهش مییابد.
مهمترین نقشها:
– فعالسازی بیش از ۳۰۰ نوع آنزیم
– تنظیم رشد سلولی و افزایش تقسیم سلولها
– شرکت در سنتز کلروفیل و فتوسنتز
– تقویت مقاومت گیاه در برابر تنشهای محیطی
علائم کمبود روی در گیاه
کمبود روی معمولاً در برگهای جوانتر دیده میشود، زیرا این عنصر درون گیاه تحرک کمی دارد. برخی نشانههای رایج عبارتند از:
– زردی بین رگبرگها(کلروز بینریگی)
– کوچکشدن برگها
– کوتولگی گیاه و فاصله کوتاه بین گرهها
– کاهش تعداد گل و میوه
رفتار عنصر روی در خاک
روی در خاک بهصورت یون Zn²⁺ یا کمپلکس با مواد آلی وجود دارد، اما در شرایط خاصی، بهویژه در خاکهای آهکی، به سرعت به شکل غیرقابل جذب درمیآید.
نکات کلیدی:
– pH بالا (بیش از ۷/۵):کاهش شدید جذب روی
– فسفر زیاد: تداخل با جذب روی
– مواد آلی زیاد یا ناپایدار: امکان تثبیت روی
– شوری خاک: کاهش جذب روی به دلیل رقابت کاتیونی
منابع تأمین روی برای گیاه
سولفات روی: حلالیت بالا، ارزان، برای محلولپاشی و خاکی
کلات روی (Zn-EDTA): مؤثر در خاکهای قلیایی، پایدار، برای آبیاری و محلولپاشی
اکسید روی: درصد روی بالا، حلالیت پایین، مناسب خاکهای اسیدی
نیترات و کلرید روی: کمتر رایج، در کودهای مایع خاص
روشهای مصرف کود روی
-
مصرف خاکی: در آمادهسازی زمین، همراه کود پایه یا با مواد آلی
-
برگپاشی: غلظت ۳ تا ۵ در هزار، در مراحل رشد رویشی و گلدهی
-
فرتیگیشن: در سیستم آبیاری قطرهای با استفاده از کودهای محلول یا کلاتی
توصیههای کاربردی
– با آزمایش خاک و برگ شروع کنید
– در خاکهای آهکی، از کلاتها یا گوگرد استفاده کنید
– مصرف بیرویه کودهای فسفاته نداشته باشید
– در صورت مشاهده علائم کمبود، برگپاشی فوری انجام دهید
جمعبندی
روی یک عنصر کوچک اما تأثیرگذار است که نبود آن میتواند کل چرخه رشد و تولید گیاه را مختل کند. استفاده هوشمندانه از منابع کود روی، همراه با درک رفتار آن در خاک و گیاه، یکی از کلیدهای موفقیت در کشاورزی پایدار و پرمحصول است.
