بیماری لکه موجی سیبزمینی (Potato Early Blight)
معرفی:
بیماری لکه موجی سیبزمینی یکی از بیماریهای قارچی مهم و شایع در مزارع سیبزمینی است که توسط قارچ Alternaria solani ایجاد میشود. این بیماری تقریباً در همه مناطق کشت سیبزمینی دنیا وجود دارد و بهویژه در شرایط گرم و نسبتاً خشک خسارت بیشتری وارد میکند.
علائم اصلی آن به صورت لکههای قهوهای با هاله زرد و حلقههای متحدالمرکز (شبیه موجهای آب) روی برگها ظاهر میشود که به همین دلیل «لکه موجی» نامیده شده است. در صورت شدت گرفتن بیماری، سطح برگها زودتر از موعد خشک و ریزش میکند و این موضوع باعث کاهش فتوسنتز و در نهایت افت عملکرد و کیفیت غدههای سیبزمینی میشود.
این بیماری علاوه بر سیبزمینی، میتواند برخی دیگر از گیاهان خانواده سولاناسه مثل گوجهفرنگی را نیز آلوده کند.
عامل بیماری:
لکه موجی سیبزمینی توسط قارچ Alternaria solani (از گروه قارچهای ناقص – Deuteromycota) ایجاد میشود. این قارچ توانایی تولید کنیدیوفور و کنیدی دارد که بهعنوان ساختارهای زایشی و گسترشی عمل میکنند. کنیدیها معمولاً تیرهرنگ، کشیده و دارای دیوارههای عرضی و طولی هستند که با جریان هوا، باران و آبیاری قابلانتقالاند.
چرخه زندگی:
قارچ عامل بیماری میتواند در بقایای آلوده گیاهی، غدههای سیبزمینی آلوده یا حتی در خاک بهصورت میسلیوم و کنیدی زمستانگذرانی کند.
با آغاز فصل رشد و وجود شرایط مناسب (دمای حدود ۲۴ تا ۳۰ درجه سانتیگراد و رطوبت نسبی بالا)، کنیدیها جوانه زده و به بافتهای حساس برگ و ساقه حمله میکنند.
آلودگی ابتدا روی برگهای مسنتر ظاهر میشود، زیرا این برگها مقاومت کمتری دارند.
پس از تشکیل لکهها، قارچ دوباره کنیدیهای فراوان تولید میکند و این کنیدیها بهوسیله باد و باران به برگهای سالم منتقل میشوند و چرخه بیماری را تکرار میکنند.
در صورت وجود شرایط مناسب، چندین نسل از قارچ در طول فصل رشد ایجاد میشود که باعث گسترش سریع بیماری در مزرعه میگردد.
شرایط گسترش بیماری لکه موجی سیبزمینی
دما: قارچ در دمای نسبتاً بالا (۲۴ تا ۳۰ درجه سانتیگراد) بیشترین فعالیت را دارد، بنابراین در مناطق گرم و خشک شیوع بیشتری دارد.
رطوبت: برای جوانهزنی کنیدیها و نفوذ قارچ، وجود رطوبت آزاد (شبنم یا باران) به مدت ۱۲–۴۸ ساعت ضروری است.
سن گیاه: برگهای مسنتر و گیاهان ضعیف یا دچار کمبود غذایی (خصوصاً ازت و پتاسیم) حساسیت بیشتری دارند.
زخمها و تنشها: وجود زخم روی اندامها (مثلاً ناشی از حشرات یا تگرگ) و تنشهای محیطی (خشکی، تغذیه نامتعادل) شدت بیماری را افزایش میدهد.
بقایای آلوده: بقایای گیاهی آلوده در مزرعه و غدههای آلوده مهمترین منبع اولیه آلودگی هستند.
علائم بیماری لکه موجی سیبزمینی
1. روی برگها:
لکههای قهوهای تا سیاه با حلقههای متحدالمرکز (شبیه موج) ظاهر میشوند.
لکهها معمولاً در حاشیه یا وسط برگ تشکیل میشوند و بهتدریج گسترش یافته و هاله زردرنگ در اطراف آنها دیده میشود.
در آلودگی شدید، برگها خشک و ریزش میکنند که باعث کاهش فتوسنتز و ضعف بوته میشود.
2. روی ساقه:
لکههای کشیده و تیرهرنگ همراه با حلقههای موجی شکل دیده میشوند.
این لکهها ممکن است باعث تضعیف ساقه و کاهش انتقال مواد غذایی به غدهها شوند.
3. روی غدهها:
لکهها معمولاً فرورفته، خشک و چرمی هستند.
سطح لکه قهوهای تیره تا سیاه بوده و بهتدریج به عمق غده نفوذ میکند.
آلودگی در انبار نیز میتواند ادامه پیدا کند و باعث کاهش کیفیت و بازارپسندی غدهها شود.
